چشم انداز کلی و وضعیت فعلی صادرات سنگ ایران
در سال ۲۰۲۳ مقدار صادرات سنگ طبیعی (مرمر، تراورتن و آلاباستر) از ایران بهصورت دلاری حدود ۹۴ میلیون دلار گزارش شده که عمده مقصد های صادراتی شامل چین، ایتالیا و ترکیه بوده اند. این سطح صادرات در مقایسه با بازیگران منطقه ای و جهانی همچون ترکیه و هند، قابل افزایش است اما برای تبدیل شدن به هاب صادراتی نیاز به جهش ساختاری دارد.
بررسی ظرفیت ذخایر معدنی ایران
تنوع و پراکندگی ذخایر
ایران از نظر تنوع سنگ های ساختمانی، از تراورتن و مرمر تا گرانیت و سنگ های تزئینی خاص ،در میان کشور های صاحب منابع قرار دارد. استان هایی چون اصفهان، مرکزی، آذربایجان شرقی و یزد شناخته شده ترین مناطق تولید تراورتن و مرمر هستند. این تنوع مواد اولیه، نقطه شروعی قوی برای ایجاد زنجیره ارزش کامل از استخراج تا محصول نهایی و افزایش صادرات سنگ است.
حجم و پتانسیل استخراج
اگرچه آمار رسمی جامع تری برای کل حجم ذخایر سنگ های ساختمانی منتشر نشده است، شواهد میدانی و گزارش های صنعتی نشان می دهد که ظرفیت استخراج خام کشور برای تأمین نیاز های داخلی و صادرات پایه ای کافی است؛ اما مشکل اصلی، کمبود فرآوری با کیفیت صادراتی و استاندارد سازی محصول است.
توان تولید و فرآوری : مقایسه با رقبای منطقه ای
ترکیه، هند و چین ، نقاط قوت مقابل ایران
ترکیه در سال ۲۰۲۳ بیش از ۶۹۶ میلیون دلار صادرات مرمر و تراورتن ثبت کرده و یکی از بازیگران قدرتمند در بازار جهانی سنگ است. توان بالای فرآوری، برندینگ و شبکه گسترده بازار های صادراتی از دلایل این موفقیت هستند.
هند نیز در سال ۲۰۲3 حدود ۱.88 میلیارد دلار صادرات سنگ طبیعی (مرمر، گرانیت و دیگر سنگ ها) گزارش کرد؛ هند بازار های سنتی و شبکه صادراتی قوی به اروپا، آمریکا و آسیا دارد و از نیروی کار ارزان و ظرفیت بالای فرآوری بهره مند است.
چین علاوه بر بازار بزرگ داخلی، در تولید اسلب و فراوری نیز سهم بالایی دارد و به عنوان یک صادر کننده بزرگ سنگ های فرآوری شده و اسلب های صنعتی شناخته می شود.
نقاط ضعف ایران در فرآوری و کیفیت صادراتی
- سطح بالای صادرات به صورت بلوک خام به جای محصولات فرآوری شده با ارزش افزوده
- فناوری های فرآوری و صیقل دهی کمتر اتوماتیک و استاندارد
- نقصان در بسته بندی، استاندارد های کیفی بین المللی و نشان تجاری (branding)
برای رقابت با ترکیه، هند و چین، ایران باید ظرفیت های فرآوری، کیفیت بسته بندی، و استاندارد سازی محصول را به صورت هدفمند توسعه دهد.
زیر ساخت های لجستیک و بنادر : نقطه قوت یا محدودیت ؟
مسیر های صادراتی و بنادر کلیدی
حمل و نقل دریایی سهم عمده ای در تجارت سنگ دارد و بنادر جنوبی ایران مانند بندر عباس (شامل پایانه شهید رجایی) مسیر اصلی صادرات سنگ به بازار های آسیا و اروپا هستند. برخی راهنمایی ها و تجربه های صادراتی نشان می دهد که بیشتر محمولات اسلب و بلوک های سنگ از طریق بندر عباس به خارج ارسال می شود.
ریسک های عملیاتی و نیاز به بهینه سازی
اختلالات عملیاتی در بنادر (از جمله حوادث، تاخیر های بارگیری و مشکلات ایمنی) می تواند زنجیره تأمین را آسیب پذیر کند. هرگونه اختلال در عملکرد بنادر اصلی تاثیر مستقیم بر قابلیت رقابت صادراتی خواهد داشت؛ برای مثال اختلالات بزرگ در بنادر می تواند موقتاً صادرات را کاهش دهد و اعتماد خریداران خارجی را مخدوش سازد.
راهکار های لجستیکی
- توسعه پایانه های تخصصی سنگ در بنادر با زیر ساخت بسته بندی و ذخیره سازی
- تسهیل مسیر های چند وجهی (ریلی ،دریایی) و بهبود حمل و نقل داخلی بین معادن و بنادر
- ایجاد انبار های اختصاصی کانتینری و استاندارد سازی بسته بندی صادراتی
نقش نمایشگاه سنگ تهران 1405 در بین المللی سازی
نمایشگاه بین المللی سنگ تهران نقطه تجمع تولید کنندگان، تأمین کنندگان ماشین آلات و خریداران خارجی است؛ این رویداد فرصت مناسبی برای معرفی نمونه های با کیفیت ایرانی، ایجاد شبکه های تجاری و جلب سرمایه گذاران خارجی است. تقویت برند جمعی ((سنگ ایرانی)) و تشویق به قرارداد های B2B در حاشیه این نمایشگاه می تواند به رشد صادرات سنگ کمک کند.
مزیت جغرافیایی ایران و دسترسی به بازار های منطقه ای
ایران با قرار گیری در تقاطع جاده ها و مسیر های دریایی بین خلیج فارس، دریای عمان، قفقاز و آسیای میانه، می تواند هزینه های حمل و نقل به بازار های همسایه (عراق، امارات، عربستان، ازبکستان، تاجیکستان و افغانستان) را کاهش دهد. نزدیکی به بازار های بزرگ خاورمیانه و دسترسی به مسیر های ترانزیتی، یکی از مزیت های رقابتی ایران نسبت به رقبای دورتر مانند چین است.
مشکلات فعلی و راهکار های تبدیل شدن به هاب صادراتی
مشکلات ساختاری
- صادرات بلوک خام و عدم تمرکز بر محصولات ارزش افزوده
- ناکافی بودن استاندارد های کیفی و گواهی های بین المللی
- محدودیت های مالی و بانکی برای معاملات بین المللی
- چالش های لجستیکی و رقابت با بنادر مدرن منطقه
راهکار های راهبردی
- سرمایه گذاری در واحد های فرآوری با استاندارد های بین المللی و فناوری CNC و اتوماسیون
- ایجاد تشکل های صادراتی و برند منطقه ای ((سنگ ایرانی)) برای بازاریابی مشترک
- تسهیل مالیاتی و تعرفه ای برای شرکت های صادر کننده و جذب سرمایه گذاران خارجی تحت قرارداد های شراکتی
- توسعه زیر بنای لجستیکی اختصاصی (انبار، بسته بندی، گمرک سریع) در بنادر کلیدی
- ارائه بسته های آموزشی و مشاوره صادراتی برای تولید کنندگان کوچک و متوسط
فرصت های سرمایه گذاری
حوزه های با بازده بالا
- واحد های فرآوری و صیقل دهی با تکنولوژی بالا (bookmatching، honed، polished)
- صادرات محصولات نهایی (پانل ها، اسلب های طراحی شده، محصولات معماری سفارشی)
- خدمات لجستیک تخصصی و بسته بندی صادراتی
- مراکز تامین نمونه و آزمایشگاه های استاندارد جهت تضمین کیفیت صادراتی
مزایای سرمایه گذاری در ایران
سرمایه گذاران می توانند از مزیت مواد خام در دسترس، نیروی کار متخصص بومی، و مسیر های ترانزیتی کوتاه به بازار های منطقه ای بهره مند شوند. ترکیب سرمایه گذاری خارجی در فناوری و مدیریت با منابع محلی، ظرفیت ایجاد زنجیره ارزش کامل و افزایش سهم ایران در بازار جهانی را فراهم می کند.
جمع بندی
ایران دارای مواد خام متنوع، موقعیت جغرافیایی استراتژیک و نیروی انسانی مجرب است که می تواند پایه ای برای تبدیل شدن به هاب صادراتی منطقه در صنعت سنگ باشد. با این حال، برای دستیابی به این هدف ضروری است که:
- از صادرات بلوک خام به سوی صادرات محصولات فرآوری شده با ارزش افزوده حرکت شود
- سرمایه گذاری هدفمند در فناوری های فرآوری و استاندارد سازی صورت گیرد
- زیر ساخت های لجستیکی و بنادر تقویت شوند و ریسک های عملیاتی مدیریت شوند
- نمایشگاه ها و رویداد های بین المللی به عنوان سکوی ورود به بازار های جدید تقویت شوند
- بسته های تشویقی و سیاست گذاری های حمایتی برای صادر کنندگان تعریف گردد
با اجرای ترکیبی از این راهکار ها و بهره گیری از مزیت های جغرافیایی و منابع داخلی، ایران می تواند ظرف یک دهه آینده نقش محوری تری در بازار جهانی سنگ ایفا کند و به یک هاب صادراتی معتبر در منطقه تبدیل شود.
مارامو
